Czym jest akredytacja? Przewodnik po podstawowych pojęciach
Akredytacja potwierdza kompetencje jednostki oceniającej zgodność do wykonywania określonych działań w konkretnym zakresie. Nie jest tym samym co certyfikacja i nie oznacza, że dana jednostka może certyfikować dowolny produkt, system czy osobę. W Polsce funkcję krajowej jednostki akredytującej pełni Polskie Centrum Akredytacji (PCA).
Akredytacja – definicja i znaczenie w systemie oceny zgodności
Akredytacja – co to znaczy? Najprościej wyjaśnić ją jako formalne potwierdzenie kompetencji jednostki oceniającej zgodność do prowadzenia określonej działalności. W zależności od rodzaju jednostki ocenie mogą podlegać m.in. kompetencje personelu, stosowane procedury, wyposażenie oraz zdolność do uzyskiwania wiarygodnych wyników.
W typowym procesie certyfikacji systemu zarządzania akredytacja nie dotyczy przedsiębiorstwa, które chce uzyskać certyfikat zgodności z daną normą. Dotyczy jednostki oceniającej zgodność, np. podmiotu certyfikującego systemy zarządzania, laboratorium prowadzącego badania albo jednostki wykonującej inspekcje.
W Polsce PCA ocenia kompetencje jednostek oceniających zgodność i może udzielić im akredytacji w określonym zakresie. Sam fakt jej posiadania nie oznacza więc nieograniczonych uprawnień do prowadzenia wszystkich rodzajów oceny zgodności.
Akredytacja a certyfikacja – dlaczego tych pojęć nie należy mylić?
Akredytacja a certyfikacja to dwa różne elementy systemu oceny zgodności. Akredytacja potwierdza kompetencje jednostki oceniającej zgodność do wykonywania określonych działań. Certyfikacja służy natomiast potwierdzeniu, że przedmiot certyfikacji – np. system zarządzania, produkt, proces, usługa lub osoba – spełnia wymagania przyjęte jako podstawa certyfikacji.
Jednostka certyfikująca może uzyskać akredytację potwierdzającą jej kompetencje do prowadzenia określonego rodzaju certyfikacji. Następnie przeprowadza proces certyfikacyjny u klienta, a pozytywna decyzja certyfikacyjna może prowadzić do wydania certyfikatu.
Nie należy więc mówić, że akredytacja jest „rodzajem certyfikacji”. To odrębne procesy, które mają inne cele i dotyczą innych przedmiotów oceny.
W praktyce ma to znaczenie np. wtedy, gdy organizacja wybiera jednostkę prowadzącą certyfikację ISO. Warto sprawdzić nie tylko doświadczenie podmiotu, lecz także to, czy interesujący organizację rodzaj certyfikacji znajduje się w zakresie jego akredytacji.
Akredytowane jednostki certyfikujące i inne jednostki akredytowane – co potwierdza ich status?
Akredytację mogą uzyskać różne podmioty działające w systemie oceny zgodności, m.in.:
- jednostki certyfikujące systemy zarządzania;
- jednostki certyfikujące wyroby, procesy i usługi;
- jednostki certyfikujące osoby;
- laboratoria badawcze i wzorcujące;
- laboratoria medyczne;
- jednostki inspekcyjne;
Samo posiadanie akredytacji nie oznacza jednak, że dana jednostka ma kompetencje do każdego rodzaju działalności w zakresie oceny zgodności. Akredytacja zawsze odnosi się do określonego zakresu.
Ma to znaczenie także przy certyfikacji systemów zarządzania. Organizacja zainteresowana np. certyfikacją systemu zarządzania jakością powinna sprawdzić, czy dana jednostka ma odpowiednie kompetencje i czy właściwy obszar znajduje się w zakresie jej akredytacji.
Akredytacja odgrywa również rolę w programach certyfikacji innych niż te oparte na normach ISO. Przykładem jest Certyfikat Kontroli Pochodzenia Produktów FSC®, gdzie certyfikację prowadzą jednostki uprawnione zgodnie z wymaganiami tego systemu.
Zakres akredytacji – dlaczego trzeba go sprawdzić przed wyborem jednostki?
Zakres akredytacji określa, do jakich działań zostały potwierdzone kompetencje jednostki. Sama informacja, że dany podmiot „jest akredytowany”, nie zawsze wystarcza do oceny, czy może przeprowadzić potrzebną certyfikację w ramach posiadanej akredytacji.
Jednostka może posiadać akredytację np. do certyfikacji określonych systemów zarządzania, ale nie oznacza to automatycznie, że może prowadzić akredytowaną certyfikację każdego systemu, produktu czy procesu. Zakres może wskazywać m.in. rodzaj działalności, właściwą normę lub inny dokument odniesienia oraz obszary objęte potwierdzonymi kompetencjami.
Przed wyborem jednostki warto więc sprawdzić, kto udzielił jej akredytacji, czy jest ona aktualna oraz czy potrzebny rodzaj certyfikacji mieści się w jej zakresie. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy akredytowana certyfikacja jest wymagana przez przepisy, właściciela programu certyfikacji, kontrahenta lub wewnętrzne wymagania organizacji.
Certyfikat akredytacyjny – co to jest i dlaczego poprawnie mówimy „certyfikat akredytacji”?
W polskich przepisach właściwym określeniem jest certyfikat akredytacji. Jest to dokument potwierdzający udzielenie akredytacji jednostce oceniającej zgodność.
Certyfikat akredytacji identyfikuje jednostkę, której udzielono akredytacji, oraz odnosi się do jej podstawy i zakresu. To właśnie zakres akredytacji pokazuje, w odniesieniu do jakiej działalności potwierdzono kompetencje danego podmiotu.
Warto przy tym rozdzielić akredytację jednostki od kompetencji osób prowadzących audyty. Ukończenie szkolenia audytora ISO może rozwinąć wiedzę i umiejętności potrzebne np. do prowadzenia audytów wewnętrznych, ale nie oznacza uzyskania akredytacji przez uczestnika szkolenia.
Znajomość tych różnic ułatwia ocenę, z jakim podmiotem organizacja współpracuje i co dokładnie potwierdzają przedstawiane przez niego dokumenty. Przy wyborze jednostki znaczenie ma więc nie tylko sam status akredytacji, ale przede wszystkim jej zakres i zgodność z rodzajem potrzebnej usługi.
4.10.2026 07:08:00
