Czy przedsiębiorstwa mogą wpływać na ogólnoświatowy rozwój i pomagać w zwalczaniu ubóstwa? Björn Stigson, przewodniczący Światowej Rady Biznesu na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju (WBCSD) jest celowo obcesowy w swej ocenie sytuacji: „Biznes może wiele zdziałać, ale potrzebuje wsparcia ze strony rządów, które odgrywają decydującą rolę w tworzeniu warunków systemowych, w których biznes służy społeczeństwu.”
Przez większą część 2007 roku media poświęcały więcej uwagi niż kiedykolwiek dotąd zagadnieniom dotyczącym zrównoważonego rozwoju w ogóle, jak i szczegółowym kwestiom energii i zmian klimatycznych. Sprawom tym poświęcono rekordową liczbę doniesień, a ich treść wskazuje na ogromną zmianę, jaka dokonała się w podejściu rządów, przedsiębiorstw i poszczególnych obywateli. „Zmiany klimatyczne są przedmiotem prawdziwej troski we wszystkich częściach świata i wciąż pozostaje wiele do zrobienia,” mówi Björn Stigson. Jako przewodniczący WBCSD od 12 lat, ma on właściwe kwalifikacje do komentowania roli biznesu w rozwoju naszego globu. „Biznes jest obecnie postrzegany jako niezbędna składowa równania opisującego uwarunkowania zrównoważonego rozwoju. Jednak biznes nie poradzi sobie bez ram systemowych w postaci ustaw i regulacji dotyczących handlu, infrastruktury, usług, edukacji i opieki zdrowotnej. Rządy odgrywają decydującą role w tworzeniu takich ram systemowych, często jednak jesteśmy świadkami braku woli politycznej.”
Biznesowi wyjdzie to na dobre
WBSCD, wyjątkowa organizacja, zrzeszająca około 200 firm i zajmująca się wyłącznie kwestiami dotyczącymi roli biznesu w zrównoważonym rozwoju, utrzymuje że uwzględnienie ważnych kwestii społecznych i środowiskowych w strategiach przedsiębiorstw jest koniecznością i w ostatecznym rachunku ma sens również z punktu widzenia interesów biznesu. „Konkurencyjność przedsiębiorstw w ujęciu długofalowym – ich licencja na funkcjonowanie, działania innowacyjne i rozwój – będzie w coraz większym stopniu zależała od tego, jak radzą sobie z wyzwaniami o charakterze społecznym,” mówi Björn Stigson.
Wezwanie do tworzenia trwałych ram systemowych
„Rok 2007 był swego rodzaju punktem zwrotnym w dziedzinie zagadnień dotyczących zrównoważonego rozwoju, a zwłaszcza klimatu i ekosystemów i szerzej rozumianego wpływu tych spraw na działalność człowieka,” mówi Björn Stigson i dodaje: „Dziś nikt już nie powinien wątpić w to, że zmiana klimatu jest faktem. Temat ten jest przedmiotem międzynarodowych konferencji, media każdego dnia publikują poświęcone mu artykuły, a postępowe środowiska świata biznesu głośno opowiadają się za koniecznością podjęcia działań w tej dziedzinie. Najważniejsze pytanie brzmi: jak będziemy reagować. Jeśli globalizacja nauczyła nas czegokolwiek na przestrzni minionych dziesięcioleci, powinniśmy mieć świadomość, że wszyscy jesteśmy ze sobą nawzajem związani i że działania jednych dotyczą wszystkich pozostałych. W dziedzinie zmian klimatycznych jest to prawdziwsze niż w jakiejkolwiek innej. Dlatego też uporanie się z wyzwaniem będzie wymagało skoordynowanej polityki światowej społeczności rozumianej jako całość. To ogromne zadanie. Trwałe ramy systemowe są potrzebne już dziś.”
Pilna sprawa, a zarazem szansa
„Jeśli z rozwagą nie przestawimy polityki na nowe tory, może okazać się że zmierzamy wprost do niepewności w dziedzinie energii, jak i do zmiany klimatu,” mówi Björn Stigson. „Punktem centralnym obrazu makroekonomicznego staje się obecnie świadomość, iż dzisiejsze inwestycje w zapobieganie będą według wszelkiego prawdopodobieństwa mniej kosztowne, niż póxniejsze próby uporania się z sytuacją.” Dalej Björn Stigson stwierdza: „Niektóre przedsiebiorstwa dostrzegają swoją szansę w rozwijaniu produktów i usług, które zarówno łagodzą zmiany klimatyczne, jak i dostosowują się do nich.”
Podczas ostatniej narady Światowej Rady Biznesu w Brukseli Björn Stigson ostrzegał delegatów, że: „w dziedzinie zrównoważonego rozwoju stawka rośnie. Kwestia ta staje się przedmiotem gry konkurencyjnej i przyczynia się do wzrostu napięcia w społeczności biznesu”.
„Zrównoważony rozwój osiągnął punkt, z którego nie ma odwrotu” zauważa Björn Stigson. „Pojawiły się rynki wschodzące. Zainteresowanie mediów tematem zrównoważonego rozwoju nigdy nie było tak wielkie, jak obecnie. Rynki finansowe zaczynają podejmować odzwierciedlające sytuację działania. Ogólnie, do głosu dochodzi powszechne przekonanie, że sprawa jest pilna. Jednakże wszyscy wydaja się być zgodni co do tego, że działamy nie dość szybko. Powstaje więc pytanie: skąd przyjdzie siła zdolna spowodować zmianę i kto zajmie się tworzeniem świata równowagi?”
Zwracając uwagę na różnicę między „twardą siłą” (np. militarną) i „miękką siłą” (taką jak wpływ świata biznesu), Björn Stigson wezwał liderów korporacji do wspólnej pracy nad „wykorzystaniem WBCSD jako narzędzia miękkiej siły, która przyczyni się do tworzenia świata równowagi – dobrego miejsca do uprawiania biznesu.” Björn Stigson stwierdził: „problemu zmian klimatycznych nie da się rozwiązać przy użyciu twardej siły militarnej”. Przewodniczący WBCSD jest głęboko przekonany o tym, że „to dotyczy nas wszystkich; żadna grupa społeczna nie jest w stanie samodzielnie stworzyć zrównoważonego środowiska przyszłości. Ze swej strony, WBCSD musi wypowiadać się bardziej stanowczo. Zachodzi prawdziwa potrzeba edukowania poszczególnych sektorów i grup społecznych i uświadamiania im roli biznesu. Musimy definiować i wyjaśniać rolę biznesu w zrównoważonym rozwoju. Musimy edukować zarówno społeczeństwo, jak i rządy, pokazując, jak działa biznes” dodaje Björn Stigson.
Trylogia o problemach z energią i klimatem
W ramach dążenia do realizacji tego celu, WBCSD opublikowała ostatnio trzy raporty naświetlające skalę problemu i złożoność nadchodzących wyzwań. Opracowania te opierają się w dużej mierze na doświadczeniach przedsiębiorstw zrzeszonych w WBSCD związanych z wyzwaniami o charakterze globalnym. Björn Stigson komentuje: „Publikujemy Trylogie w okresie nasilonej debaty. Kierunki, jakie zostaną wyznaczone w najbliższych latach będą wywierały zasadniczy wpływ na życie przyszłych pokoleń – uważamy, że świat biznesu powinien jasno formułować swe cele i otwarcie mówić o trapiących go dylematach.
Kolejna rewolucja przemysłowa
A więc nadszedł właściwy moment, by przedsiębiorstwa zastanowiły się nad zmianą postawy na bardziej „zieloną”?
„To zdecydowanie dobry moment, by przyjrzeć się różnym sprawom związanym z równowagą rozwoju,” uważa Björn Stigson. „Wiele osób używa określenia „nowa” lub „kolejna rewolucja przemysłowa”. Dotąd problem zrównoważonego rozwoju postrzegano jako ograniczenie, źródło dodatkowych kosztów, teraz jednak dostrzega się już możliwości, jakie kryje w sobie ta dziedzina.”
Jednocześnie Björn Stigson przyznaje, że pojawia się coraz więcej dowodów na to, że klimat już zaczął się ocieplać, a z raportów ONZ wynika, że nawet gdyby udało się powstrzymać emisje gazów cieplarnianych, temperatury na świecie nadal by rosły. Co więc może zrobić świat biznesu?
“Nasi członkowie są zgodni co do tego, że ograniczenie zmian klimatycznych wymaga od nich współpracy z rządami i organizacjami pozarządowymi. Uważamy także, że skutki zmian klimatycznych zmienią obecnie funkcjonujące modele biznesowe i struktury ryzyka. W biznesie akceptujemy to, że będą zarówno zwycięzcy, jak i pokonani,” mówi Björn Stigson. Uważa on, że dyskusje na temat adaptacji powinny dziś koncentrować się wokół zwiększania świadomości problemu oraz podkreślania wyzwań. „Adaptacja opisuje zbiór reakcji (na faktyczne lub potencjalne skutki zmian klimatycznych) zmierzających do zmniejszenia szkód jakie może przynieść zmiana klimatu,” wyjaśnia i dodaje: „środowisko biznesu musi także wykazać się postawą przywódczą w kwestii badania krótko- i średnioterminowych czynników ryzyka występujących na całym świecie.”
Wracając do tematu działań, jakie biznes już dziś podejmuje w celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, Björn Stigson stwierdza, iż: ”coraz więcej przedsiębiorstw reaguje na to wyzwanie, inwentaryzując i mierząc poziom emisji, ujmując uzyskane dane w raportach i wyznaczając cele w dziedzinie redukcji emisji. Uważamy ponadto, że zmiana klimatu może mieć znaczące konsekwencje w obszarze operacyjnym, decyzji strategicznych, rozwoju rynku, relacji z inwestorami, a także komunikacji i polityki. Doświadczenia firm międzynarodowych wskazują na to, że nawigowanie w nowym krajobrazie środowiskowym wymaga zaangażowania kierownictwa.”
Potrzeba niezależnej weryfikacji
Mówiąc o roli DNV w problematyce dotyczącej zmian klimatycznych, Björn Stigson stwierdza, że współpraca z niezależnymi organizacjami przy weryfikacji emisji i opracowywaniu stosownych raportów jest dla przedsiębiorstw korzystna. „Jestem zdania, że usługi te będą jeszcze ważniejsze w przyszłości, gdyż wśród firm rośnie świadomość, że jeśli chcą nadal funkcjonować, muszą się przeorganizować w kierunku przyjaznym dla środowiska. Dysponujemy dowodami na to, że niektóre przedsiębiorstwa, a w szczególności instytucje państwowe, wymagają by ich dostawcy i partnerzy stosowali zasady odpowiedzialności środowiskowej.”
Björn Stigson uczestniczył w ostatniej ONZ-owskiej konferencji poświęconej zmianom klimatycznym, która odbyła się w Indonezji, na wyspie Bali. W wyniku pełnych napięcia, przedłużających się negocjacji, które sprawiły że konferencja trwała o jeden dzień dłużej niż przewidywał program, uczestnicy uzgodnili dokument zatytułowany "Bali Roadmap".
„Jest dla świata biznesu wyjątkowa okazja, podstawa do dalszych prac,” mówi Björn Stigson, konkludując: “wymaga jednak od liderów biznesu i członków WBCSD zwiększonego zaangażowania. Będziemy dążyć do tego, by WBCSD pozostawała głównym źródłem zasobów tworzących wkład świata biznesu w prace na arenie międzynarodowej, tak by organizacja była postrzegana jako siła wiarygodna i konstruktywna.”
Wyniki konferencji Narodów Zjednoczonych poświęconej zmianom klimatu (COP 13)
W wyniku pełnych napięcia, przedłużających się negocjacji, które sprawiły że konferencja trwała o jeden dzień dłużej niż przewidywał program, uczestnicy uzgodnili dokument zatytułowany "Bali Roadmap". Dokument ten wytycza kierunki nowego procesu negocjacyjnego który powinien zakończyć się do roku 2009, a który po roku 2012 doprowadzi do zawarcia międzynarodowego porozumienia w sprawie zmian klimatu. Chociaż według Björn Stigson było to bardzo znaczące osiągnięcie, konferencja COP13 przyniosła też inne ważne efekty. Po pierwsze spowodowała przesunięcie punktu ciężkości z pozycji: „czy musimy podejmować globalne działania dotyczące zmiany klimatu” na pozycję: „co musimy zrobić jako globalna społeczność?”. Ponadto, stało się jasne że zmiana klimatu i rozwój to zagadnienia nieodłącznie ze sobą związane; podkreśliła rolę adaptacji do zmian klimatycznych; wskazała wylesianie i degradację lasów w krajach rozwijających się jako główne źródło emisji; wzbudziła zainteresowanie stosowaniem metodologii branżowych jako narzędzia polityki. Co jednak niezmiernie istotne, konferencja umieściła środowisko biznesu w centrum prac nad „Mapą Drogową”.
Photo: Nina Eirin Rangøy