W miarę zaostrzania się konkurencji w branży spożywczej oraz coraz ściślejszego nadzoru, jakiemu podlega, przedsiębiorstwa z tego sektora stają wobec nowych wyzwań.
Globalizacja i rozwój nowych rynków i dostawców, a także globalne poszukiwania źródeł surowców doprowadziły do powstania bardziej złożonych łańcuchów dostaw, co z kolei wpływa na sposób funkcjonowania światowych graczy na rynku produkcji spożywczej. Sprawia to także, że konsumenci coraz ostrożniej wybierają produkty, które znajdą się na ich stole.
Niezależnie od wzrostu świadomości konsumenckiej, przyczyną trudności odczuwanych przez wielu graczy branży spożywczej stały się incydenty na krajowych i międzynarodowych rynkach żywności. Tym samym, zagwarantowanie jakości i bezpieczeństwa na każdym etapie łańcucha produkcji nabrało decydującego znaczenia w procesie zdobywania przewagi konkurencyjnej na rynku globalnym.
Odpowiedzią na globalizację stał się wzrost znaczenia ekonomiki produkcji oraz niezawodnego zarządzania łańcuchem dostaw jako kryteriów sukcesu rynkowego. Motywy decyzji o fuzjach, zakupie firm i zawieraniu sojuszy są dziś jasne – dąży się do poprawy efektywności ponoszonych kosztów poprzez efekt synergii, w celu uzyskania nowych możliwości rynkowych oraz zdobycia i wzmocnienia marki. Takie działania konsolidacyjne mają coraz częściej charakter międzynarodowy, a nawet międzykontynentalny. Zarządzanie ryzykiem stało się zasadniczym wymogiem wobec podmiotów funkcjonujących w ramach łańcucha produkcji żywności, poczynajc od rolników, rybaków i hodowców, poprzez przetwórców żywności, detalistów, dystrybutorów, firmy zajmujące się magazynowaniem i transportem, po właścicieli marek.
Wzrost świadomości konsumenckiej
Konsumenci są w coraz wyższym stopniu świadomi znaczenia jakości, higieny i bezpieczeństwa spożywanych przez siebie produktów. Wzrasta poziom wiedzy na temat ryzyk dotyczących żywności, a także świadomość związków zachodzących między tym co się je a jakością życia. Konsumenci zwracają uwagę na takie elementy, jak zaspokojenie własnych potrzeb, wartość odżywcza i bezpieczeństwo. Świadomość ta obejmuje cały szereg zagadnień związanych z żywnością – od surowców i warunków, w jakich są uprawiane lub hodowane, po niezawodność technologii stosowanych w produkcji i przetwarzaniu oraz systemy przechowywania i transportu. W podejściu do żywności ważną rolę odgrywają odczucia jednostkowe i chociaż pochodzi ona ze źródeł rozsianych po całym świecie, konsumenckie postrzeganie jej jakości jest kombinacją wpływów kulturowych i lokalnych, ale zawsze ma związek z bezpieczeństwem, zaufaniem i wiarygodnością. Jeśli dodamy tego liczne skandale związane z żywnością i wywoływane przez nie lęki, z łatwością zrozumiemy panujący dziś klimat obaw konsumenckich, nieustannie podsycany przez media.
Misja nie ogranicza się już do zysków
Z uwagi na globalizację przemysłu spożywczego, wciąż wzrasta odległość, jaką pokonuje żywność w drodze od miejsca produkcji do punktu sprzedaży określana mianem „kilometrażu żywności” (food miles). Wszędzie na świecie społeczeństwa i poszczególni konsumenci a coraz większą troską podchodzą do środowiskowych i etycznych skutków produkcji spożywczej. Podstawowym warunkiem stał się zrównoważony rozwój światowych zasobów naturalnych. Jest to czytelne przesłanie dla branży, że aspekt środowiskowy stał się znaczącym trendem, którego nie wolno lekceważyć.
Informacje dotyczące bezpieczeństwa żywności są bez wątpienia ważne, nie wystarczą jednak do zmiany percepcji i zdobycie pełnego zaufania odbiorców. Istotnym warunkiem jest etyczna postawa producentów, przetwórców i dystrybutorów. W tej konstelacji każde przedsiębiorstwo jest zmuszane do rozliczania się z uwagi, jaką poświęca kwestiom ważnym z punktu widzenia konsumentów i społeczeństwa. Zysk przestał już być jedynym wyznacznikiem misji przedsiębiorstw współczesnego rynku żywności. Robiąc interesy trzeba pamiętać o ludziach i o naszej planecie.
Reputacja przedsiębiorstwa
Kwestia marki ma dla przedsiębiorstw z branży spożywczej kluczowe znaczenie. Silna marka generuje wartość dodaną i wzmacnia pozycję rynkową. Jednak wybudowanie i podtrzymywanie marki wymaga kolosalnych nakładów, które wcale nie gwarantują sukcesu. Charakterystyczna dla współczesnego rynku złożoność łańcuchów dostaw oraz outsourcing produkcji markowych wyrobów przekłada się na obniżenie stopnia nadzoru nad źródłami pochodzenia surowców oraz ich przetwarzaniem.
Zarządzanie łańcuchem dostaw oraz związanymi z nim kosztami sprawia, że branża spożywcza jest podatna na incydenty, których skutki mogą być destrukcyjne. Nierzadko dochodzi do wycofywania produktów z rynku (według amerykańskiego Departamentu ds. Żywności i Leków, dziennie z rynku wycofywany jest jeden produkt, według Systemu Szybkiego Alarmowania UE – RASFF – kilka tysięcy rocznie). Przyczyną jest często niewłaściwe postępowanie dostawców. Koszty związane z wycofaniem produktu z rynku mogą sięgać wielu milionów dolarów. Polisa ubezpieczeniowa nie wystarczy, by naprawić wszystkie szkody: nie ma ubezpieczenia od „uszczerbku marki”.
Zważywszy, że w ramach łańcucha dostaw występują tysiące składników i tysiące dostawców/wytwórców, jest rzeczą oczywistą, że zarządzanie ryzykiem stało się dla graczy branży spożywczej zasadniczym wymogiem. Niedociągnięcia w łańcuchu dostaw, prowadzące często do wycofania produktu, nie tylko stwarzają zagrożenie zdrowia i bezpieczeństwa publicznego, lecz także przysparzają kosztów mierzonych w kategoriach reputacji przedsiebiorstwa, kar finansowych oraz wartości udziałów.
Kwestia zaufania
Oczekiwania formułowane przez konsumentów i innych interesariuszy narzucają wymóg skuteczności, przejrzystości i odpowiedzialności obowiązujących cały łańcuch dostaw. Brak zaufania do łańcucha wartości branży spożywczej jest powiązany z rozległością łańcuchów dostaw oraz wzrostem liczby graczy/dostawców globalnych. W rezultacie mamy do czynienia z brakami wydolności oraz rosnącym znaczeniem prawodawstwa opartego na normach regulujących funkcjonowanie uczestników branży.
Pierwszą kwestią dotyczącą sektora spożywczego, będącą podstawowym narzędziem niezbędnym do zarządzania jakimikolwiek innymi zagadnieniami jest identyfikowalność. Skuteczny i efektywny system śledzenia i identyfikowania jest niezbędny, by stawić czoła kryzysom bezpieczeństwa i zagwarantować utrzymanie tożsamości wyrobu, co z kolei jest podstawowym narzędziem gwarantującym możliwość rozstrzygnięcia jakichkolwiek roszczeń dotyczących jakości oraz nadzorowania łańcucha dostaw.
Złożoność siatki kontaktów i współpracy w branży spożywczej powoduje, że biznes i konsumenci oczekują od wiarygodnych przedsiębiorstw zdolności wykazania, że zachowują staranność i czujność oraz że posiadają skuteczne, rygorystycznie utrzymywane systemy zarządzania obejmujące wszystkie realizowane procesy. W takich przedsiębiorstwach podejście do zarządzania ryzykiem charakteryzuje się szerokim zakresem i wszechstronnością, czego dowodem jest certyfikacja.
Certyfikacja według uznanych norm międzynarodowych i krajowych zapewnia wdrażanie najlepszych praktyk, a zarazem staje się komunikatem adresowanym do biznesu i konsumentów. Budowanie i utrzymywanie efektywnych i zrównoważonych łańcuchów dostaw jest konieczne do utrzymania konkurencyjnej obecności na rynku, a wręcz do przetrwania poszczególnych marek, czy też graczy sektora spożywczego.